Intro

Orlando

Georg Friedrich Händel (1685 - 1759)

Vanaf 11/06/2002 in Antwerpen - vanaf 30/06/2002 in Gent

Muzikale leiding: Paul Goodwin
Regie: Robert Carsen
Orlando: Patricia Bardon
Angelica: Patricia Rosario / Catrin Wyn Davies
Medoro: Sara Fulgoni
Dorinda: Kathleen Brett

Het heldenepos "Orlando furioso"van Ariosto, waarin het hoofdpersonage aan zijn liefde vor de tovenares Angelica ten onder gaat, inspireerde Händel tot één van zijn meest intense opera's. Hij hanteerde de traditionele elementen van een Italiaanse barokopera op een innoverende manier. Orlando's waanzinscène is een staaltje van suggestief muziektheater met een muzikale expressie die de gangbare operavormen ver overstijgt.

Praktisch

Boventiteling: Nederlands.

▲

Team

Muzikale leiding
Paul Goodwin
Regie
Robert Carsen
Decor
Antony McDonald
Kostuums
Antony McDonald
Belichting
Dominique Brugière
Choreografie
Michael Popper
Orlando
Patricia Bardon
Angelica
Patricia Rosario
Catrin Wyn Davies
Medoro
Sara Fulgoni
Dorinda
Kathleen Brett
Zoroastro
Christophe Fel

▲

Media

Foto's

Copyright Vlaamse Opera / Annemie Augustijns

De intrige is geïnspireerd op het beroemde epische gedicht Orlando furioso van Ariosto. Händels libretto werd geschreven (door wie weten we niet) naar Orlando ovvero la gelosa pazzia van Carlo Sigismondo Capeci, een werk dat Domenico Scarlatti in 1711 toonzette voor een privé-theater in Rome. Scarlatti’s werk was geen magische opera. Bij Capeci vinden we een bijkomend paar heroïsche geliefden, wiens liefdesgeschiedenis erg verward is, maar geen Zoroastro. We weten ook niet waar Händel of zijn librettist de tovenaar ontdekt heeft, hoewel we zijn naam wel terugvinden in de boeken uit die tijd over Semiramis, koningin van Babylonië. In Händels vier andere magische opera’s (= Rinaldo, Teseo, Amadigi en Alcina) is het hoofdpersonage – een bovennatuurlijk wezen – een tovenares met kwade bedoelingen. Haar magische krachten kunnen de echte wereld verstoren; zij beheersen alles, behalve de gevoelens van de sterfelijke held op wie de tovenares verliefd wordt. Door de intensiteit waarmee Händel de hevige strijd beschrijft die in haar hart woedt, kan het personage rekenen op de sympathie van het publiek en wordt zij een echte tragische heldin. In Orlando daarentegen zijn Zoroastro’s krachten goedaardig, zoals die van Mozarts Sarastro, die natuurlijk dezelfde persoon is. Zoroastro treedt op als een soort van goddelijke psychiater, vastbesloten Orlando te behoeden voor zijn eigen dwalingen, hem te genezen van zijn waanzin, die het gevolg is van zijn onbedwingbare erotisch verlangen, en hem opnieuw zijn ware roeping als ridderlijke krijger te laten volgen. Het morele oogmerk wordt uiteengezet in de korte inhoud, zoals die in het gedrukte libretto stond: Het doel is te laten zien op welke onweerstaanbare manier de liefde haar gevoelens langzaam laat binnensluipen in het hart van mensen van alle standen, en ook hoe een wijs mens altijd klaar moet staan om hen die van het rechte pad gelokt werden door de zinsbegoocheling van hun passies, opnieuw de juiste weg te wijzen. Zoals we wel konden verwachten, is Händel meer geïnteresseerd in de passies dan in de illusies. Zijn psychologische schets van het leed van de vier sterfelijke personages is uiterst subtiel; zijn muziek is buitengewoon vindingrijk. Misschien is het meest opmerkelijke personage wel de aandoenlijke Dorinda, wiens teleurstelling om het verlies van Medoro’s liefde getemperd wordt door haar gezond verstand en door wat we een zeker gevoel voor humor kunnen noemen. De grote aantrekkingskracht die het bovennatuurlijke uitoefende op het romantische aspect van Händels verbeelding blijkt uit de hele opera, onder andere in Zoroastro’s prachtige recitatieven in de eerste scène, en ook in het derde bedrijf, waarin de strijkerspartijen krachtig en prachtig genoeg zijn om recht uit Wagners Walhalla te komen. Een gedurfde muzikale vorm Wat de vorm betreft, is Orlando een van Händels meest gedurfde en originele opera’s. De componist doorbreekt voortdurend de strakke conventies: de handeling blijft ongemeen intens doorlopen tijdens de georkestreerde passages. De da capo-aria’s behouden hun essentieel belang, maar ze behoren allen, op drie uitzonderingen na, tot het dal segno-model, waarin het da capo het eerste thema niet herhaalt maar er een verkorte of verschillende versie van bevat, of het zelfs helemaal weglaat. Dit kan de betekenis van de herhalingen volledig veranderen; we horen daarvan een mooi voorbeeld in Medoro'’ aria Verdi allori in het tweede bedrijf. Een aantal bewegingen gaan de da capo-vorm helemaal uit de weg. Naast de acht begeleide recitatieven – talrijker dan in alle andere opera’s van Hândel, met uitzondering van de tragedie Tamerlano – zijn er vijf cavatina’s (= aria’s zonder B-gedeelte), waarvan er één dramatisch onderbroken wordt door een ander personage. De meest opmerkelijke scène – en terecht de meest beroemde – is Orlando’s grote waanzinscène op het einde van het tweede bedrijf, waarin hij denkt dat hij in de hel is. De muziek is een vrije combinatie van begeleide recitatieven en arioso’s, en de finale is een rondo op een gavotteritme. Zij bevat het eerste opgetekend voorbeeld van een 5/8-maat. Qua stijl houdt zij het midden tussen Purcells chromatische basso continuo, en de Furies van Glucks Orfeo. De drie duo’s zijn allen zeer onregelmatig. In twee ervan horen we de stemmen nooit tegelijkertijd, en in het derde pas op het einde, drie maten lang. Bij het eerste aantreden van Angelica en Medoro heeft Händel de aria voor Angelica die Capeci’s libretto bevatte, veranderd in een duo. Hij laat de eerste vier lijnen zingen door Angelica en de laatste vier door Medoro, om de nadruk te leggen op hun wederzijdse liefde. In het derde bedrijf, wanneer de waanzinnige Orlando meende Venus te herkennen in Dorinda en een vurige liefdesverklaring afsteekt, zingt hij largo in 3/4, zij antwoordt andante in 4/4 en de beweging besluit met een recitatief. Op het einde van het derde duo grijpt Orlando Angelica hardhandig vast en werpt hij haar in een grot. Het eerste bedrijf besluit met een verfijnd, heel mooi trio aarin Angelica en Medoro trachten Dorinda te troosten, die ziek is van liefdesverdriet. Ter conclusie van de opera combineert Händel een kwartet van de vier sterfelijke personages en het coro in een lange finale. Het orkest telt niet veel leden, maar laat toch een zeer gevarieerd klankspectrum horen, van Orlando’s Non fu già men forte Alcide in het eerste bedrijf, met een rijke textuur die aan een hoorn doet denken, over de ijle verfijning van de strijkerspartijen die Zoroastro’s toverkunsten in het derde bedrijf begeleiden, tot de buitengewone klankkleur van Orlando’s slaaparia, geschreven voor twee violette marine (een soort viole d’amore) en een pizzicato van de bassen. Winton Dean

Copyright Vlaamse Opera / Annemie Augustijns

Toen het ‘Orlando’-team voor het Festival van Aix-en-Provence aan de slag ging was het vanaf de aanzet duidelijk dat deze productie moest reizen en functioneren op zeer diverse podia (Théâtre des Champs-Elysées, de Vlaamse Opera, Théâtre de Caen en de Opéra de Montpellier). Dit gegeven was vanaf de start een vast element in de conceptuitwerking met scenograaf Antony McDonald. De verschillen tussen het product dat te zien was op de Cour d’Honneur van het aartsbisschoppelijk paleis te Aix-en-Provence en wat het publiek van de Vlaamse Opera te zien krijgt, zijn het resultaat van een organisch, vanaf het begin ingecalculeerd, werkproces. De geest van het werk blijft onveranderd maar het resultaat is niet identiek aan de Aix-en-Provenceversie. Voor Robert Carsen is een regie een levend gegeven, dat constant voor wijzigingen vatbaar is. Nooit werkt hij met een op voorhand uitgetekend parcours waar niet kan van af geweken worden. Het intense repetitiewerk bestaat juist voor een groot deel uit het zoeken naar en het vastleggen van de reacties van de zangers op de voorstellen van de regisseur. Carsen luistert op zijn beurt naar hun voorstellen en suggesties zodat het resultaat nooit een opgelegd patroon is maar een zeer natuurlijke manier van bewegen en acteren. Bij Orlando is dit zo mogelijk nog meer van belang dan gewoonlijk omdat de bezetting maar uit vijf soli - zonder koor - bestaat. Creatie en coherentie Robert Carsen stelt dat:’ men het verhaal van Orlando lineair moet behandelen, met andere woorden: de aria’s niet beschouwen als haltes in het verhaal. Het interessante aan Orlando ligt net in het feit dat bij Händel iedere aria een ‘scène’ op zich is - meestal een reactie op het verdwijnen van een personage - waarvan de psychologische inhoud een minidrama an sich is. Wat ook zeer interessant is, is het feit dat de muziek soms compleet andere emoties uitdrukt dan de tekst, zelfs soms het tegenovergestelde: je krijgt bijvoorbeeld een intrieste muziek samen met een tekst over geluk. Zoiets maakt het mogelijk om te werken aan het tonen van gevoelens die achter de woorden verborgen liggen. Buitengewoon boeiend. Voor mij heeft een enscenering maar één doel: van de oorspronkelijke opera een hedendaagse lezing geven. Absoluut geen decoratieve herneming presenteren van een reeds duizend malen getoonde traditionele uitvoering. De toeschouwer duidelijk maken dat deze of gene houding, actie, beweging actueel is omdat de emotie die ervan uitgaat actueel is en omdat zowel de muziek als de tekst bewijzen dat de gevoelens authentiek zijn. De coherentie van een productie hangt af van het gelukkig samenvallen van al deze details. Er is ook nooit sprake van het ene personage belangrijker te maken dan het andere. Zeker niet in deze opera, waar ieder personage leeft bij de gratie van zijn reactie op zijn tegenspeler. Het is wel zo dat de vier stervelingen emotioneel sterker uitgetekend zijn dan de rol van de magiër. Maar hoe kunnen we het belang van Zoroastro negeren? Het personage dat in de context van de Verlichting trouw en zekerheid tegenover de innerlijke kwellingen van de stervelingen plaatst. Deze menselijke eigenschappen tonen, blijft de motor van mijn werk.’ Gesprek genoteerd door Pierre Flinois

Copyright Vlaamse Opera / Annemie Augustijns

▲

Toekomstige operaproducties

Vorige Volgende

25 mei

Tragedy of a Friendship

Naar aanleiding van het Wagnerjaar 2013 vroeg de Vlaamse Opera aan Jan Fabre in dialoog te treden met zijn geliefde kunstenaar Richard Wagner. In...

Lees meer
18 jun

Candide

Candide is een jonge, naïeve optimist die erop uit trekt, op zoek naar zijn dood gewaande liefde Cunegonde. Zijn odyssee naar het verloren paradijs...

Lees meer
21 sep

Tristan und Isolde

Tristan begeleidt Isolde naar haar huwelijk met koning Marke. Maar de sluimerende liefde tussen beiden slaat tijdens de trip, door een toeval, om in...

Lees meer
05 nov

Tosca

De passionele prima donna Floria Tosca belandt in een dodelijke driehoeksrelatie. Ze valt voor de charmes van Cavaradossi, een kunstenaar met revolutionaire sympathieën, maar...

Lees meer
15 dec

Der Rosenkavalier

De Marschallin, een rijpere en aantrekkelijke vorstin, regelt in het 18 e -eeuwse Wenen een huwelijk tussen haar rokkenjagende neef Baron...

Lees meer
07 feb

Otello

De outsider Otello, een succesvolle legeraanvoerder, trouwt in het geheim met zijn grote liefde Desdemona. Haar vader keurt hun relatie categoriek af. Ook Rodrigo,...

Lees meer
21 mrt

Lady Macbeth uit het district Mtsensk

Onderdrukt door een impotente, rijke echtgenoot en een autoritaire schoonvader, kiest Katerina Ismailova voor een passionele liefde. Vanwege haar uitzichtloze bestaan zoekt ze bevrijding...

Lees meer
11 apr

Blauwbaards Burcht / Winterreise

Blauwbaard/Winterreise is een unieke combinatie van twee werken uit de grote muziekliteratuur waarin de menselijke eenzaamheid centraal staat. In Bartóks enige opera...

Lees meer
11 jun

Don Giovanni

Geen enkele van de 2065 vrouwen die zijn pad kruisen, is in staat om Don Giovanni te weerstaan. Bewust van zijn beperkte tijd op...

Lees meer

▲